Residence Albert - Een appartementenhotel avant la lettre...

Residence Albert  
Een appartementenhotel avant la lettre...

Vertaling : Frie Devinck

Dit artikel werd geschreven in 1939 in het architectuurtijdschrift BATIR en moet dan ook in die tijdsgeest gelezen en begrepen worden.
Auteur is Pierre Gilles

.

De "Residence Albert"
Arch. F. Dens en G. Van Meel

"De constructie is het middel, architectuur is het resultaat" verkondigde Violet-le-Duc.

Het is vanzelfsprekend dat er eerst moet gebouwd worden.

De geschiedenis van de architectuur bewijst meermaals dat het altijd de manier van bouwen is die de stijl creeert. De evolutie van de stijl is afhankelijk van de evolutie van de techniek. Dit denkbeeld dat geldig was in het verleden, is het nu nog meer dan ooit in onze tijd (1939) van technische omwentelingen en onophoudelijke nieuwigheden.

Bij het bepalen van de nieuwe modus van bouwen, brachten beton en staal de essentiele elementen aan voor een stijl waarvan we zonder enige twijfel nog maar het beginstadium kennen. We leven enkel in een 'tussentijd' die door een scherpzinnige essayist 'de Middeleeuwen van de machines' genoemd werd.

Een organische architectuur werd echter geboren, die elk jaar nieuwe oplossingen biedt, misschien verrassend voor de ouderen, maar gemaakt voor onze generatie.

De universele stijl van rationeel bouwen, dertig jaar geleden al voorspeld door architect Henry Van de Velde, drong zich op aan de geest via de onvermijdelijke paden van logica en economie.

Voor het gedrag van de hedendaagse mens brengt de 'functionele' opvatting van individuele of collectieve huisvesting, ongekende levensomstandigheden met zich mee.

Een van de nieuwe voorstellen, die in de hotelsector voor het grootste succes lijkt te zorgen, blijkt het appartementenhotel te zijn, dat psychologisch beantwoordt aan de wensen van de hogere klasse van de samenleving. Het appartementenhotel bezit zowel de voordelen van de prive-accommodatie als die van het hotel van de betere klasse.

Deze accommodaties bezitten de intimiteit van het stadsappartement, terwijl ze verzekerd zijn van de faciliteiten en voordelen van de onderhoudsdienst en volgens keuze, van de pensionmaaltijden prive geserveerd of a la carte maaltijden. Het gebouw omvat dertig Franse appartementen die 6 types accommodatie voorzien, allemaal uitgerust met de meest verfijnde huishoudelijke voorzieningen. Elk van deze types bevat een inkomhal, een living room, twee tot vier slaapkamers, een praktisch ingerichte keuken, een badkamer, een dienstbodenkamer en twee toiletten. Op elke verdieping zijn vier geisoleerde slaapkamers met bad voorzien, zodat elke huurder - naar eigen inzicht en voor de duur die hem uitkomt - het aantal slaapkamers in het appartement dat hij bewoont, kan vergroten.

Bovendien hebben alle verdiepingen een keuken-economaat die wordt bediend door een dienstbode die de verdieping leidt en waarvan de diensten door de huurders kunnen worden aangevraagd. Elk van deze keukeneconomaten staat via een spijzenlift (monte plats), in directe verbinding met het kantoor van het restaurant op de benedenverdieping. Warme maaltijden en snacks kunnen op korte tijd snel en correct worden geserveerd.

Elk appartement of kamer beschikt over telefoon met binnen- en buitenverbinding ten behoeve van de huurders of leveranciers. De inrichting van de woon- en ontspanningsruimten is rationeel en verfijnd van smaak. Elke badkamer is functioneel uitgerust. Elke keuken, waarvan de uitrusting door specialisten werd ontworpen, is
voorzien van Cubex elementen en bezit een elektrische ijskast Norge. In combinatie met de moderne kookapparatuur vereenvoudigen die elementen het huishoudelijk werk en verhogen ze zeer het comfort van de bewoner. De keukens zijn echte kleine laboratoria waar bovenal orde en hygiene heersen.

Naar het voorbeeld van enkele grote Amerikaanse hotels, werd de benedenverdieping van de 'Residence Albert' ingericht in overeenstemming met de pracht van de verdiepingen.

De inkomhal, versierd met grote erkers, communiceert met een leeszaal gereserveerd voor de bewoners van het gebouw. Het restaurant is eerste klas evenals de  ansluitende bodega die sober en smaakvol zijn ingericht. Een patisserie, een modezaak en een kapperssalon verlevendigen de benedenverdieping. 

Het gebouw werd opgetrokken volgens het inmiddels vaste proces van een draagconstructie in gewapend beton, met opvulling met stenen uit de streek en parement uit gevelstenen. Het plaatsen van een geluiddichte holle plankenvloer en geluiddichte schotten in Lugino resulteren in een akoestische afdichting.De basis wordt opgefleurd door een keramische bekleding in heldergroen. De grote luifel op de begane grond bestaat uit een betonnen karkas met secties van doorschijnende platen. De massa is evenredig met die van het gebouw, waarvan het ritme zowel expressief als vredig is en ook in overeenstemming is met de omvang van het natuurlijke decor. Het is ontegensprekelijk: hier bevestigt de constructieve modus waarlijk de stijl.

De architecten Dens en Van Meel konden gelukkig rationeel en in een gegeven psychologische volgorde, ontwerpen en bouwen. Daarbij komt nog het naleven van de wet van de logische esthetiek die vereist dat de interne en externe arrangementen op elkaar aansluiten, waarbij de uitrusting en decoratie afhankelijk zijn van de geest en de zin van het plan, de motor van het werk.

Dit is de diepe, achterliggende reden voor dit unieke succes aan onze kust: de "Residence Albert".

Architect Francois Dens

'Over de persoon van de architect Dens is weinig geweten; hij is niet opgenomen in het
Repertorium van de architectuur. Er is nog geen onderzoek gedaan naar zijn oeuvre en er
bestaat geen monografie over zijn werk' schrijft Miriam Vervliet in haar masterproef in
2015.

Francois Dens werd geboren op 1 juli 1880 in Antwerpen als Franciscus Ludovicus Dens,
jongste zoon van Felix (° Brecht 1840) en Elisabeth Jacobs (°Wortel 1839). Het gezin telde
nog een zoon en vier zussen.

Francois huwde op 3 oktober 1905 met Berthe Massart (°Antwerpen 1878); ze kregen

twee dochters, Gabrielle (Gaby) en Irma. Gaby huwde in 1932 met Fernand Steenackers en hadden twee
dochters. Irma huwde Maurice Geurts, en kregen een zoon Andre (°1935) en dochter Christiane.

Frans Dens overleed op 11 november 1968 in Wilrijk, in de leeftijd van 88 jaar. Berthe was in 1946 overleden.
Kort voor het uitbreken van WO I tekende hij een eerste ontwerp van een burgerappartement (Simonsstraat 2-
4) maar pas in de vroege jaren '20 zou hij heel wat opdrachten uitvoeren als burgerwoningen, villa's,
kantoorgebouwen, cinema's en autogarages. De beaux-arts stijl verdween geleidelijk en de art deco en het
modernisme deden hun intrede in de architectuur. Hij zou een succesvolle loopbaan uitbouwen ten dienste van
de burgerij en het bedrijfsleven. Grootschalige appartementen gebouwd na 1930 werden opgetrokken in een
traditionele architectuur.

Hij werd lid van de KMBA (Koninklijke Maatschappij der Bouwmeesters van Antwerpen) en was op de hoogte
van de vernieuwingen en stromingen in de binnen- en buitenlandse architectuurwereld. Hij bleef lid tot 1946.

In 1910 werd in Antwerpen de Crediet & Spaarmaatschappij opgericht door liberaal senator en ondernemer
Joseph Nellens. Er werden velen woningen en villa's opgericht in de buitenwijken van de sinjorenstad. Een groter
project werd na WO I het Rubens Paleis (Carnotstraat 13). In 1922 was de maatschappij actief in de badplaats Knokke met de oprichting van de Societe Immobilize de Knocke. Nellens was voor de bouw van het Casino geen onbekende voor Dens. De jongere Leon Stynen gesteund door Jan Van Hoenacker en Frans Dens, stonden in voor de plannen van het prestigieuze stedelijk Casino in 1929. Zo belandde Dens in Knokke. In 1926 mocht hij de plannen tekenen voor het Rubens Hotel op de Zeedijk  ondertussen een geklasseerde gevel). Het hotel werd in de jaren '50 van de vorige eeuw omgevormd tot appartementen.

In La Belgique active, Biographie des personnalites verscheen een beknopte biografie van Dens. Hij wordt ook vermeld in de interbellumarchictectuur te Antwerpen met tijdgenoot Stynen en Eggerickx. In Bouwen in beeldvan Dirk Laureys wordt Dens vermeld als een van de belangrijkste bouwmeesters van de Jan Van Rijswijcklaan dat de staalkaart is van de Antwerpse art deco hoogbouw'. Zijn bouwheren waren de firma Protex, NV Werf en Vlasnatie en Locus.

In 1939 werd het diploma van architect officieel erkend en een inschrijvingsnummer toegekend. Dens, toen 59 jaar en op het einde van zijn carriere, vroeg deze erkenning aan. Vroeger konden aannemers een bouwvergunning indienen, nu kan dit nog enkel via een architect. Na WO II bleef hij verder werken, meestal met de ingeweken Nederlandse architect Arie Landwaard.

In 1934 werd hij verheven tot Ridder in de Kroonorde, in 1949 tot Ridder in de Leopoldorde en in 1960 tot officier in de Leopoldsorde. Deze eretekens betekenden voor de architect een erkenning van zijn architecturale bijdrage voor Antwerpen.

Architect Gustaaf Van Meel (°Essen 23/05/1892/ † Antwerpen 22/04/1953)

Was architect - meetkundig schatter met vestiging in Borgerhout en gekend als modernist in zijn bouwontwerpen. Hij stond o.m. in voor de bouw van de parochiekerk O.L.V. Essen (1950), Sint Jozef (1939), Goddelijk Kind van Jezus (Turnhout 1934), stadswoningen en appartementen en het St. Elisabeth ziekenhuis van Herentals. Van Meel werkte regelmatig samen met Frans Dens, voor een villa in de Nieuwe Parkwijk 'De Brandt' in Antwerpen en voor de Residence Albert in Knokke-Albert Plage.

Rondleiding en anekdotes bij de Residentie Albert, naast het casino Knokke.

Marc Ghekiere, januari 2021

Het hotel Residence Albert behoorde tot de groep SIKB (Societe Immobiliere Knocke Balneaire) waartoe ook de casino en La Reserve. De groep SIKB bezat in hoofde van Gustaaf Nellens 5 casino's en vijf hotels in Belgie en Marokko. Algemeen directeur na W.O.II waren eerst J. Verhulst en later H. Denis.

Vanaf de jaren 1948 was de heer Decoster, een goede vriend van de eigenaar Gustaaf Nellens directeur in de Residence Albert. Maar een hevige ruzie maakte daar een einde aan. Mijn vader, toen reeds meerdere jaren secretaris, werd bevorderd tot directeur (van 1953 - 1976).Pa en Ma werden de eerste jaren uitbater van het volledige complex, zowel het hotel, het restaurant La Royale en de tea-room Alberty's bar.

Na een aantal jaren kwam er voor de tea-room een externe uitbater en veranderde de Alberty's bar in de ijsbar Pinguin van Jacques Meuleman en dit zou vele jaren zo blijven. Mijn ouders waren een tiental jaren verantwoordelijk voor zowel het hotel als het restaurant. Nadien werd het restaurant uitbesteed.

Ikzelf ben omzeggens geboren (1960) in het hotel en heb er mijn volledige jeugd doorgebracht.

Heerlijk zo een groot gebouw, met vele kamers. Maar dat komt later nog aan bod. Tot de jaren '60 sloot men het gebouw in de wintermaanden, dit was de gewoonte aan onze kust. Ongeveer alle accommodatie was buiten het seizoen gesloten. Maar toen kwam er langzaam verandering. In de winterperiode woonden wij op het appartement 36 en in de zomer verhuisde het gezin naar een appartement in de 'entresol', een tussenverdiep tussen de gelijkvloers en het eerste verdiep.

Hier waren er een aantal woonruimtes voorzien voor de uitbaters van het hotel, restaurant, tearoom en winkel.

Het 'Klein appartementje' was mijn speelterrein met zicht op het casino en de zee. Uren speelde ik onder mama's pianobankje en met vriendjes konden wij van uit mijn kamer in een van de 'lichtkokers' spelen. Daar stond meestal wel wat water, mos en ... 'piempampoentjes' (lieve-heer kevertjes). Toen de uitbating van het restaurant werd uitgegeven aan Meneer "Carmelo", zo is hij toch in mijn geheugen bijgebleven, kwam het economaat en keuken naar de 'entresol' net achter ons klein appartementje. Economaat was
voor zo'n klein mannetje als ik een veel te moeilijk woord, ik maakte er dan maar de 'nedecoma' van. Graag hielp ik mee met Irene en Vera, het keukenpersoneel om de 'petit
dejeuner' klaar te maken. Helpen met de afwas en zilver kuisen, plezant. Irene en Vera konden er goed op los roddelen, je weet wel, keuken en kamerpersoneel versus receptie en dienst- personeel.

Maar wees gerust, ik begreep er toch niks van.

Later mocht ik van mijn pa, jobstudent zijn. 's Morgens terwijl Irene de koffie klaar maakte, legde ik de warme verse pistolets (broodjes van bij "Bakker de Bakker") in mandjes, heerlijk geurend!, botertjes draaien met een machine, toastjes maken en in een servet wikkelen. En dan met de 'monte charge' meerdere plateaus naar de juiste verdieping zenden.

Ikzelf met de houten diensttrap naar boven tot het vijfde om de juiste plateau naar de juiste kamer te brengen. Er waren 20 hotelkamers, maar ook de appartementen konden gebruik maken van de hotelservice. Wie mij als hotelgast het meest is bijgebleven is Armand Pien, zoals gekend, altijd voor een grapje klaar...

Op ieder verdiep stond er een diensttelefoon, een zware zwarte ijzeren telefoon met draaischijf. Zo kreeg ik de nodige richtlijnen en moest ik niet telkenmale terug naar beneden lopen. Eenmaal het ontbijt genuttigd, werd het dienblad in de gang geplaatst, toch vlug controleren of al het zilverwerk terug mee was. Soms ook wel eens een babbeltje met het kamermeisje...

Ieder appartement beschikte over een meidenkamer en ook op elke 'pallier' (dienstgang) was er een meidenkamertje voorzien. Maar tijden veranderen vlug en na de oorlog waren er geen meiden meer in dienst. Mijn pa had de gewoonte, 's avond laat na zijn werk nog een nachtzoen te komen geven. Daar er op ieder verdiep in de 'pallier' een meidenkamertje was, deed ik niets liever dan regelmatig op een ander verdiep te gaan slapen..... Het meidenkamertje op het eerste verdiep nam ik later in beslag om er mijn modeltrein te installeren.

Het was in feite de trein van mijn vier jaar oudere broer Philippe, hij had die gekregen van de familie Collard, eigenaars van het app. 31/32, voor zijn kerst en nieuwjaar.

Grondplan van de benedenverdieping.

Receptie - en dienstpersoneel

'Teddy' of Eduard Gloster, onze receptionist was elektricien van opleiding. Later, na 1978, volgde hij mijn pa op als directeur van het hotel. Pa was inmiddels directeur geworden van 'La Reserve' 1969-1976 en nadien van het instituut voor Thalassotherapie (1976-1978).

Ik keek naar Teddy op want hij kon al mijn treinproblemen oplossen en kon prachtige kerststallen maken die ieder jaar terug in de grote hall stonden. Lange mooie guirlandes, zelfgemaakt door de tuiniers van het casino, maar dit is een ander verhaal, werden opgehangen en verlicht. Een inkomhal met allures van een 'groot' hotel. De crisis van de jaren 1970 was nog ver af.

Er waren ook nog Edmond D'Hondt en Andre Burggraeve beide dienstboden en klusjesmannen en ook nog als jobstudenten: de piccolo's. Ik vermoed dat zij graag aan mij terugdachten; ik had geen uurwerk en speelde de ganse dag met mijn vriendjes op het strand... dus papa kwaad en het personeel mocht mij gaan zoeken... op het strand...eventjes buiten.

Met mijn vriendjes Pierre van de Soleil (Pierre Vermeire van het Hotel Du Soleil op de hoek Zeedijk-Zonnelaan) en "Marcstje" Marc George van de conciergerie Europa 1 en 2 , speelden wij op de 'Koer' een ruimte omgeven door garages en gebouwen, ravotten op het strand en in de winter zich amuseren in de grote zandkelder van het hotel. Een groot deel van de kelder was immers niet verhard en de gebroeders D'Hooghe (stranduitbaters op het Albertstrand) mochten er 's winters hun strandstoelen plaatsen. En wij daar ergens tussen.

Zo komen wij aan het einde van onze rondleiding van een voor die tijd vooruitstrevend modern gebouw (1935) met een ziel gekregen door zijn bewoners, achterhaald door de vooruitgang, afgebroken in 1996 maar blijvend in de herinnering.

Edward Gloster alias 'Teddy' en directeur Ghekiere aan de inkombalie.

Ons gezin bij de inkomdeur, (vader Antoine en moeder Christianne Grillet).  ------------  Papa in zijn bureau, een ontwerp van de firma Decoene uit Kortrijk.

Familiefeestje, in het midden, ikzelf, de jongste telg, rechts grootvader Alois.

Tariefkaart uit 1958

Communiefeest van mijn broer Philippe en nichtje Rita Van den Heuvel.