Felicien Rops en Stefan Zweig te gast bij de hoteliers Charles en Stephanie Baervoets tijdens het 'Fin de Siecle' te Heyst. - Deel 1

Felicien Rops en Stefan Zweig te gast bij de hoteliers Charles en Stephanie Baervoets tijdens het 'Fin de Siecle' te Heyst.
Deel 1

Paul B. Mattelaer

Charles en Stephanie Baervoets waren respectievelijk mijn overgrootvader en overgroot tante langs mijn moederskant. In het artikel 'Het verhaal van de familie Baervoets (1796-1976)' werd door de auteur uitvoerig over deze familie geschreven.¹ Vanaf de Belle Epoque waren meerdere leden van de familie uitbaters van relatief grote hotels in Heist, na Oostende en Blankenberge de derde badstad van Belgie. Niet alleen Belgen gingen daar op vakantie, maar ook Engelsen, Duitsers en menige kunstenaars zoals Stefan Zweig, Felicien Rops en Guy de Maupassant (1850-1893). Deze 23-jarige Franse schrijver, bekend voor zijn novellen, was op 8 juli 1887 met een luchtballon geland te Heist vanuit Parijs. Les Grands bourgeois waren het voorwerp van spot van de meestal progressieve kunstenaars. Bijzonder waren 'les cocottes', jonge vrouwen die zich bevrijd voelden en een loopje namen met de toen heersende seksuele moraal.

Charles bouwde in 1891 het Grand Hotel des Bains in Heist met 150 kamers. Zijn zuster Stephanie was getrouwd met Desire Paternoster. Deze Brusselaar was een bekend figuur in het toenmalige Heist. Zij waren de uitbaters van het Hotel de la Marine, gebouwd in 1880 en in 1887 van het Grand Hotel du Phare met 250 kamers. Veel letterkundigen, onder wie de Oostenrijker Stefan Zweig, waren er te gast. Paternoster baatte ook een kiosk uit op de zeedijk. In die Aubette waren boeken te koop van anarchistische letterkundigen zoals Camille Lemonnier.

Als welgestelde familie werd thuis Frans gesproken. Charles was ook kunstliefhebber. Hij kocht werken in Brussel maar liet ook kunstenaars in zijn hotel overnachten in ruil voor een kunstwerk. Zo had hij een kleine verzameling van kleine schilderijen van tijdgenoten onder wie Felicien Rops, Willem Roelofs, Rodolphe Wytsman, Theodore Baron, Louis Artan en vele anderen. Onmisbaar voor dit artikel zijn de bijdragen van Danny Lannoy over Felicien Rops² en het boek van Bart Degroote over Zweig en Heist.³

De belle epoque, de periode tussen het einde van de 19de eeuw tot het begin van WO I werd zowel in Belgie als in de rest van Europa gekenmerkt door levenslust en een optimistisch vertrouwen in de gestage vooruitgang met betrekking tot de techniek en de welvaart

De eminente historica, Gita Deneckere,

Prof. Rug, verwoord de sfeer van de Belle epoque als volgt: De geslepenheid van de Belle Epoque, waar hoog en laag in een nieuwe verhouding tot elkaar komen te staan, (....) waar schone schijn een harde sociale realiteit het zicht onttrekt, treed ook naar voren in literatuur en schilderkunst. Met Maurice Maeterlinck en Emile Verhaeren, James Ensor, Constantin Meunier en Felicien Rops, Victor Horta en Henry Van de Velde staat Belgie aan de top van de artistieke vernieuwing. Deze kunstenaars, zij het naturalisten als Cyriel Buysse of Camille Lemonnier, symbolisten als Maeterlinck of neo-impressionisten als Theo Van Rysselberghe, sympathiseren met het socialisme of het anarchisme.⁴

FELICIEN ROPS

Drie ongepubliceerde brieven van Rops aan Baervoets

De kunstenaar Felicien Rops was beroemd voor zijn erotische werken zoals Pornocrates.

F. Rops, Pornocrates, (1879) ©Musee Felicien Rops, Namur.

Rops was een anarchistische kunstenaar die veel opschudding maakte omwille van zijn provocerende prenten van naakte vrouwen en zijn dito gedrag. Zijn credo was: 'Rops suis, vertueux ne puis, hypocrite ne daigne' (Ik ben Rops, deugdzaam zijn kan ik niet en hypocriet wil ik niet). In Heist liep hij trouwens een soa op: druiper of gonorroe. Voor de Antwerpse kunstenaar Jan Fabre zijn de werken van Rops een bron van inspiratie.

Als toerist kwam Rops geregeld, meestal in het najaar, naar De Panne en Blankenberge maar vooral naar Heist in de jaren 1865 of 1866, 1873, 1881, 1881 en 1899.⁵ Hij was een verwoed zwemmer en maakte wandelingen in de duinen. Ook zogezegd om er 'Vlaamsch' te willen leren omdat hij van de Vlaamsche meisjes, 'de schoonste van de wereld' hield. In 1896 kwam hij eventjes naar Knokke om, ondanks zijn hartkwaal, de onthulling van het borstbeeld van zijn vriend de schilder Alfred Verwee, bij te wonen. In Heist logeerde hij in het Hotel des Bains, in het Hotel de la Marine of het Hotel du Phare. Dikwijls nam hij zijn ontbijt in De Rode Leeuw, het cafe van het Hotel du Phare.

Felicien Rops had immers een boontje voor de twintigjarige en pasgehuwde Stephanie Baervoets. Het was meer dan een flirt. Hij had hoogstwaarschijnlijk een affaire met de 20-jarige Spaanse beauty. Je loge, mange et bois chez la bonne Stephanie Barrvoets (sic), une aimable amie a la tete espagnole, qui se dresse comme une fleur d'Andalousie dans un carre de choux flamands... en verder : Voila les bons souvenirs qui reviennent en foule ! tous !! Voici aussi Mlle Stephany 'Stephanesque' la petite Stephany du Roden Leeuwe du Lion Rouge,celle qui donnait au petit jungman de grands verres de Hasselt (jenever) - si gentiment - avec de gros baisers autour du verre, en trempant sa petite langue rose dans les uns et dans les autres ! Puis les courses et les rendez vous du soir dans la grande dune. Elle se piquait toujours les jambes aux chardons bleus & l'on embrassait la place !...Et comme elle se serrait contre moi parce qu'elle avait si peur des sandlopers - des coureurs des sables, les « banditos de la Flandre, - Coureurs de greves, epaviers, ramasseurs de tourbe, contrebandiers & braconniers, - gens mauvais a rencontrer dans les dunes quand les phares commencent a briller...

Rops was net als Stefan Zweig een gedreven briefschrijver. Meer dan 4000 zijn er gekend, waarvan de grootste deel op het internet staat.⁶ Hij schreef in zijn brieven zijn ervaringen ook over Heist en de familie Baervoets.

Aan Charles Baervoets schreef hij 3 ongepubliceerde brieven.⁷ De brieven daarover staan vermeld in de bijlage. Rops was altijd op reis: naar de VS, Noorwegen, Sahara dec 1889 en vooral naar Frankrijk. Hij logeerde in hotels en bij particulieren en vrienden zoals bij de schilder Louis Artan in Parijs. Daar bezocht hij het atelier van Rodin,
liet er zijn gravures afdrukken en kwam in contact met beroemde schrijvers.

Rops wandelde graag in de duinen. Hij noemde dat 'vagabonder of duner'. Eens werd hij gestoken door een insect en kreeg er een furonkel van. Tijdens een wandeling accosteerde hij een 'Cocotte' en was hij getuige van een verkrachting van een meisje door een visser. Niet te verwonderen dat hij ook met Stephanie ging wandelen.

Hoteliers hadden dikwijls problemen met de artiesten: ze deden moeilijk om de rekening te betalen. In de drie brieven aan Charles Baervoets stelde Rops voor om de factuur te betalen hetzij met een overschrijving, hetzij met een schenking van een kunstwerk (Brieven 1.1,1.2 en 1.3). De hotelier was immers een kunstverzamelaar.

F.Rops, 'Oude Kate' Vissersvrouw (geschonken aan Charles Baervoets).

Biografie.

Rops zag het licht in Namen op 7 juli 1833 en overleed in Corbeil-Essonnes op 23 augustus 1898. Hij trad in het huwelijk met Charlotte Polet de Faveaux in 1857. Het koppel ging in Brussel wonen. Na acht buitenechtelijke relaties, verwijderde hij zich van zijn vrouw en ging in Parijs wonen, o.m. bij Artan. Hij was toen een geprezen schilder, tekenaar, illustrator, karikaturist en graveerder. Als student aan de ULB, stichtte hij samen met Charles De Coster het tijdschrift Uylenspiegel (1856-63). Hij illustreerde het boek van Ch. De Coster, La Legende et les aventures d'Ulenspiegel et de Lamme Goedzak au pays de Flandre et ailleurs (1867). In 1885 wordt hij lid van de Groupe des XX
en nam er deel aan de tentoonstellingen zoals met Paul Gauguin, Constantin Meunier, Camille Pisssarro, Claude Monet, Anna Boch, A. Finch, Ferdinand

Knoppf, A. Rodin, W. Schlobach, Jan Toorop, Henry Van de Velde, Th. Van Rysselberghe, G.Vogels e.a... In Frankrijk maakte hij kennis met de grote namen van de literatuur zoals Baudelaire, Theophile Gautier, Alfred de Musset, maar ook met de Franstalige Belgische letterkundigen zoals Camille Lemonier.

Als beeldende kunstenaar was hij vooral bekend als karikaturist, vooral van seksueel getinte voorstellingen zoals het werk Pornocrates. Over de dame met het varken schrijft de kunstenaar: 'nous assistons a I'avenement en art d'une femme contemporaine, arrogante, paree, impitoyable'. Een Franse maitresse was model.

Hij illustreerde een ophefmakende publicatie van een journalist die de Parijse onderwereld onderzoekt, waaronder: La buveuse d'absinthe,

Les Cocottes parisiennes...

In augustus 1874 reisde hij naar Noorwegen en in 1879 en 1885 naar Hongarije, waar hij de Exposition Internationale bezocht en zelfs naar New-York ging in 1887. Voor de onthulling van het borstbeeld van zijn vriend, de schilder Alfred Verwee, kwam hij in 1896, ondanks zijn hartkwaal, naar Knokke. Felicien Rops was ook een begaafde beeldende kunstenaar. Te Heist schilderde hij het strand en de duinen.

F.Rops, Strand te Heyst, o/d KMSK Brussel

De Brieven van Felicien Rops.

Net zoals Stefan Zweig beoefende Rops L'art epistolaire. Meer dan 4000 brieven schreef hij met stijl. ⁸ Ook Heist en haar inwoners komen aan bod.

1.Drie ongepubliceerde brieven aan Charles Baervoets⁹

Brief 1 (Rops verbleef tussen 1891 en 1893 bij Edmond Deman in Parijs)

Paris, 7 febr 1889

Mon Cher Barvoets, Je suis parti depuis le 10 Dec. dernier pour un tres long voyage au Sahara. J'avais laisse en partant les sommes necessaires pour acquitter vos billets, malheureusement la personne chargee de payer votre dernier billet, le concierge de mon nouveau local, s'est trompe & a paye un billet de frs 160, autre que le votre & qui avait ete tire sur moi par mon fabricant de papier, qui m'avait prevenu, mais dont la lettre d'avis m'avait ete expediee a Tunis, apres mon depart de cette ville. Votre billet n'a donc pas ete paye par mon concierge & il s'en est retourne en Belgique.

Aussitot que vous aurez regu cette lettre prevenez moi des frais que ce billet retourne vous aura fait subir, & je vous en adresserai le montant, quant aux deux cents francs que represente le billet meme, je vous indemniserai en vous envoyant fin fevrier un dessin d'une valeur de frs 300. Je suis un peu desargente par ce voyage d'un millier de lieues, & je prefere vous envoyer un dessin que de vous envoyer des fonds. Vous n'y perdrez rien d'ailleurs je vous l'assure.Presentez mes meilleurs Compliments a Mme Barvoets, de grandes amities a Mme Stephanie & a son mari si vous les voyez, & a bientot j'espere...Je vous serre affectueusement la main. Felicien Rops.1. Rue Boieldieu. Paris

Brief 2

Paris, 25 Aout 1890

Je ne sais encore si j'irai aux bains de mer cette annee, mais si j'y vais, je descendrais chez vous, - c'est bien entendu. Je vais vous envoyer une peinture pour la reglementation de notre compte . Est-ce 200 ou 150 frs que je vous dois encore ? Un mot de reponse s.v.p. - Du reste je vous l'ai dit vous ne perdriez rien au contraire. C'est par negligence que je n'ai pas encore termine le petit compte. Il faut en finir et nous en finirons vite. Cela ne m'empeche pas d'embrasser madame Baervoets. Ah!

Poignee de main.                            Felicien Rops

Ik weet nog niet of ik dit jaar ga zeebaden, maar als ik kom zal ik bij u logeren. Ik zal een schilderij opsturen om mijn rekening te vereffenen. Is het 200 fr. of 150 fr. dat ik u nog moet betalen?

Graag een antwoordje a.u.b. Overigens u zult er niets bij verliezen, integendeel. Het is door nalatigheid dat ik de kleine rekening nog niet heb vereffend. We moeten er snel een einde aan maken. Dit houdt me geenzins tegen mevr. Barvoets te omhelzen, Ah! Een handdruk ! Felicien Rops

Brief 3. niet gedateerd, twee pagina's vanuit Portrieux (Fr)

Mon Cher Baervoets, Je vous ai envoye il y a trois semaines ou un mois, cents francs (dont j'ai le regu de la poste) qui vous sont parvenus, puisque (le bureau de poste ) m'a pas avise du contraire. Je vais continuer a vous envoyer de I'argent jusqu'a I'extinction de ma dette, seulement a chaque envoi de cent francs je vous prie de me renvoyer un des billets pour dessins

que je vous ai souscrit. Je vous ai fait quatre billets pour dessins, ma dette etant de quatre cents francs, chaque billet represente donc cent francs. En consequence de quoi je vous prie donc de me renvoyer le premier billet souscrit puisque je vous ai envoye cent francs dont vous n'avez pas meme accuse reception. J'attendrai ce billet avant de (.....)

Adresse Mr Felicien Rops, chez Mme Pommeret a Portrieux, Cotes du Nord.

N.B. : Je suis ici chez mes amis en Bretagne et je compte aller a Heyst bientot.

Vertaling :

Mijn beste Barvoets, Ik heb u 3 weken of 1 maand geleden 100 fr. opgestuurd (waarvan ik het ontvangstbewijs van de post heb). U moet ze ontvangen hebben daar het postkantoor me geen tegenbericht gaf. Ik zal u blijven geld sturen tot mijn schuld vereffend is, maar bij elke storting van 100 fr. vraag ik u mij een van de ondertekende schuldbekentenissen terug te sturen. Ik heb vier schuldbriefjes van elk 100 fr. ondertekend en u gegeven omdat mijn schuld 400 fr. bedraagt.

Bijgevolg vraag ik u mij het eerste ondertekend schuldbriefje terug te zenden aangezien ik u 100 fr gestuurd heb waarvan u me zelfs geen bericht van ontvangst gaf (............................................................. )

En nog meer zelfs, eens mijn schuld betaald, beloof ik special voor u, als ik weer in Heyst ben, een mooie tekening voor al je geduld. Ik kon de beloofde tekeningen niet maken wat sedert de maand December ben ik in behandeling wegens een stuwing in de kleine hersenen die me doen afzien en me maar toelaten enkele uurtjes per dag te werken. De certificaten van de dokter kan ik U voorleggen, indien nodig. Dus je mag op mij rekenen (....)

Felicien Rops

Deel II in Cnocke is hier 2022 A