Een molenrestant in Zuidzande
Danny Lannoy
In het archief van Cnocke is hier vonden we een beeld van een molen maar zonder tekst op de keerzijde. Ons vermoeden ging uit dat deze ergens te lokaliseren was in West - Zeeuws - Vlaanderen. Was het Terhofstede, Sluis, of ergens dichtbij over de grens. Medelid Hans Vercouteren uit Retranchement liet ons weten dat deze molen, of wat er nog van rest, nu nog langs de Molenweg staat in Zuidzande. We kennen allen op onze wandel- of fietstochtjes in de streek de onlangs gerestaureerde windmolen of 'De Hulster' genoemd. Maar er is een tweede molen.
Wanneer men in Zuidzande op het kruispunt de weg neemt naar Nieuwvliet, dan passeer je de molen juist buiten de dorpskom, of wat er nog van rest. De molenromp is gesloopt tot op 6 m. hoogte, is witgeschilderd en doet dienst als bergruimte. De Molenstraat herinnert aan het ooit statige bouwwerk.
Historiek
De korenwindmolen dateert van 1765 en werd gebouwd in opdracht van een zekere Pieter Scheyteruyt de Vos, Heer van de Heerlijkheid Nieuwvliet en Schepen van de Raad van Vlissingen.
De achthoekige onderbouw en de eikenhouten romp waren gedekt met riet. In de onderbouw vinden we gedenkstenen: Frederik Carlier 1765 metselaar, vermoedelijk de 'aannemer' en het Familiewapen van Ambrosius Tulleken (1728-1784), zoon van Geertruida Jacoba Scheyteruyt en Ambrosius Tulleken Sr. Tulleken Jr. vroeg in 1766 een vergunning aan voor de export van tarwemeel uit de 'fabrique' te Nieuwvliet of Zuidzande.
In ditzelfde jaar werd een verzekering afgesloten door Pieter Scheyteruyt voor cargo vanuit het VOC-kantoor te Middelburg, in naam van Ambrosius Tulleken, toen wonende in Amsterdam. In 1767 exporteerde Tulleken 248 vaten tarweweel naar de Zuid-Amerikaanse kolonie Rio Essequebo (Guyana). Ondanks het verbod van de Staten- Generaal om tarwemeel te exporteren gaan meerdere vrachten naar de kolonien. In 1770 kreeg Tulleken een boete. Pieter Scheyteruyt komt te overlijden in 1769; Tulleken stierf in 1784.
Volgens geschreven bronnen kwam de molen in handen van Isaac Risseeuw, zoon van Jacobus (1752-1812). Deze verkocht de molen met huis en schuur in 1790 voor 2.225 'Ponden Vlaams' aan Johannes Risseeuw (1765-1826)- Sara van Cruijningen. Volgende eigenaars waren Gillis de Meijer en in 1800 molenaar Johannes Aalbregtse (17661831) - Maria Butin. Weduwe Aalbregtse huwde met Pieter van Aertsen, militair, later vernoemd als molenaar, kruidenier en tabaksteler. Hun zoon Joannes (1811-1887), molenaarsknecht te Cadzand pachtte vanaf 1843 de molen en bijgebouwen voor 800 gulden per jaar, waar hij in 1848 eigenaar van wordt. Na zijn overlijden in 1887 werd David Luteijn (1867-1944) de nieuwe molenaar, opgevolgd in 1925 door zijn zoon Isaak (1895-1959).
Op 29 oktober 1944 gedurende de bange bevrijdingsweken werd de molen door granaatvuur zwaar beschadigd. De heropbouw bleek zonder financiele tussenkomst van Monumentenzorg niet mogelijk. In de onderbouw werd voortaan elektrisch gemalen. In 1952 werden de roeden verwijderd en in januari 1955 de constructie gesloopt tot op stellingshoogte. De achtkantstijlen werden doorgezaagd en het onderste deel van het achtkant kreeg een golfplatenbekleding en platte bedaking. De eikenhouten balken waren meer dan nodig voor de heropbouw van diverse verwoeste huizen in de buurt. Isaak Luteijn overleed in 1959. Piet de Hulster, molenaar van de molen aan de Sluisssedijk kocht de maalderij in 1960. Door stormschade aan zijn eigen molen in 1968 maakte hij tot 1981 gebruik van de maalderij. Inwendig waren er in 1977 nog 3 zolders en restanten van de vroegere paardenstal en woning (in 1977) volgens Frans Wemaes. Er bevonden zich 7 niveaus of zolders in de molen; daarom is de bijnaam van de Zuidzandenaren 'Zevendraaiers'.
De onderbouw werd verkocht aan derden en doet thans dienst als berging.
Bron:
Molendatabase.nl / Cadzandgeschiedenis Zuidzandmolens
Frans Wemaes, De Molens in Zeeland, Goes, 2003, De Koperen Tuin,
Mondelinge mededelingen, Hans Vercouteren, Retranchement
De onderbouw na de sloop in 1954 van de beschadigde bovenbouw van de molen.
Wapenschild van de famine Tulleken met 'een veld met twee ramskoppen op een dwarsbalk'.
De molensite anno 2021
Interbellum foto van deze prachtige constructie in betere tijden.
Centraal in beeld de molenromp langs de Molenstraat in Zuidzande.
[DOWNLOAD HET OORSPRONKELIJK DOCUMENT]